Qorakoʻz Majnun (Said Ahmad)
Juda qisqa mazmun
Toshkent yaqinidagi mahalla. Kuz, taxminan 1990-yillar. Saodat aya qizi bilan yashardi. Uning eng yaqin hamrohi iti Qorako'z edi.
Bir kuni o'ttiz ikki yil oldin armiyaga ketib, Rossiyada qolib ketgan o'g'li Bo'rixon qaytib keldi. U ona tilini unutgan edi.
Kechasi ona o'g'lining bo'ynida but ko'rib, hushidan ketdi. U o'g'li xristian diniga o'tganini bildi, uni kuzatishga chiqmadi va bolalik kiyimlarini yoqib yubordi. Ko'p o'tmay haji qabul bo'lgani haqida xabar keldi. Kampir bolalariga vasiyat qilib, jon berdi.
Qorako'z har kuni kampirni izlab, bolalarining uylariga borardi. Bir kuni nevara magnitofonda buvisining ovozini qo'yganda, it uy oldida tinmay akillay boshladi. Qo'shnilar uni quturgan deb o'ylashdi.
Shu payt to‘rtinchi qavatdan kimdir varanglatib o‘q uzdi. Qorako‘z vangillab yonboshiga ag‘darildi. Orqa oyog‘ini bir-ikki silkitib jimib qoldi.
Magnitofon tasmasi hamon aylanardi.
Batafsil mazmun
Mazmunning bo‘limlarga bo‘linishi shartli.
Saodat ayaning ibodati, farzandlari uchun tashvishi va Qorako‘zga mehri
Saodat aya har tong bomdod namozidan keyin oilasi uchun duo qilardi.
U uch yil avval vafot etgan eri usta Turobga atab Qur’on o‘qirdi.
U bilan yashagan qizi Qumrixon ikki marta turmushdan qaytib, farzand ko‘rmagandi.
Kampir uning baxtini so‘rab yolvorardi. Qorako‘z esa unga doim hamroh bo‘lardi.
Itni urgan qizini koyib, uning sadoqatini eslatardi:
Menga ayt-chi, ukalaring, singillaring haftada bir xabar olsa oladi, olmasa yo‘q. Kasalxonada yotganimda shu itgina ko‘kragini qorga berib hovlida bir oy deraza tagida yotgan.
O‘sha kuni ona-bola olishuvda yaralangan itni ushlab, yaralariga yod surtishdi.
Bo‘rixon haqidagi xabar va kampirning oilaviy hayoti
Saodat ayaning o‘g‘li Bo‘rixon 1967-yili armiyaga ketib, Rossiyada uylanib qolgandi.
O‘n besh yildan beri xat kelmagach, kampir uni ko‘rmay o‘lishdan qo‘rqardi. Nevarasi Anvarjon uni izlab ketgandi.
U yigirma kunda tog‘asini topib kelib, qo‘shnilar oldida xabar bergandi:
O’zi o‘zbekchani esidan chiqarib yuboribdi. Men bilan o‘rischa gaplashdi. Bitta sog‘in echkisi, to‘rtta qanor qopdek cho‘chqasi, o‘ntacha cho‘chqachalari bor ekan.
Cho‘chqa boqib, aroq ichgan o‘g‘lidan uyalgan ona uyidan chiqmay qo‘ygandi. U erining uyini ham, qizini ham tashlab ketishni istamagandi.
Qorako‘z hamrohligida qizinikiga safari va uyga qaytish
Bir kuni kampir shahardagi qizi Dilbarxonnikiga borishga otlandi.
U o‘sma va rayhon uzib, tuguniga soldi. Bir oydan beri ko‘chaga chiqmagan Qorako‘z oldinga yugurdi. Yo‘lda mushuk va tovuqlarni quvdi, boshqa itlar bilan o‘ynadi. Katta itga tegishib, tishlanganidan keyin biroz tinchidi. Kampir uning qiliqlariga chalg‘ib, yo‘lning uzoqligini sezmadi.
Qorako‘z manzilga oldin yetib bordi. Uni ko‘rgan nevaralar buvilari kelayotganini bilib, pastga yugurishdi. Bolalar itni erkalab, ovqat berishdi. Kampir ham ularga yegulik ulashdi. Qizi bilan kechgacha gaplashib, uzoqdagi o‘g‘lini esladi, Qumrining kelajagini o‘ylab yig‘ladi.
Qizining qolish haqidagi iltimosiga ko‘nmay, asr namozidan keyin qaytdi. Shomni o‘z uyida o‘qimoqchi edi. Qorako‘z yana unga ergashdi.
Bo‘rixonning qaytishi va oilaviy quvonch
Uyiga yaqinlashgan kampirni qo‘shnilar tabriklashdi. U o‘z nomidan haj qilish uchun bergan puliga oid xushxabar keldi, deb o‘yladi. Hovliga kirgach, supadagi begona ko‘ringan kishining ko‘zlaridan o‘g‘lini tanidi. Uni quchoqlab, ko‘z yoshlariga ko‘mildi.
Bo‘rixon faqat ruscha gapirdi, onasining savollarini tushunmadi. Ona Qumriga qarindoshlarni chaqirishni, o‘g‘lining oyog‘i tagiga qo‘y so‘ydirishni buyurdi. Qorako‘z esa kampirning yonida o‘tirib, notanish kishiga irilladi.
Farzandlar meva-cheva ko‘tarib yetib kelishdi. Bo‘rixon bilan aka-uka, singillari bir-birlarini tanishmadi. Saodat ayaning o‘g‘li Abdumalik ham qo‘y yetaklab kirdi.
Qassob qo‘y so‘ydi. Bo‘rixon qo‘yga achinib, buncha go‘sht yemasligini aytdi. Hovli yarim kechagacha mehmonlarga to‘ldi. Hamma ketgach, ona supada uxlagan o‘g‘liga tikilib o‘tirdi. Uning og‘zidan aroq hidi kelardi. Ellik bir yoshli o‘g‘lining qarib, begonalashib ketganini ko‘rib ezildi, shu supada uni bag‘riga olib yotgan kunlarini esladi.
Zanjirdagi but: Bo‘rixonning din almashtirgani va onaning voz kechishi
Bo‘rixon uyqusida ag‘darilganda ustidagi choyshab sirg‘alib, ko‘ksi ochildi. Ona kutilmagan manzaradan dahshatga tushdi:
Bo‘rixonning bo‘ynidagi zanjir uchida but yaltiradi. Kampirning ko‘zlari tindi. Bir dam uni shuur tark qildi. Telbadek sapchib o‘rnidan turdiyu ayvon tomonga chekindi...
Bo‘rixon xizmatdan keyin cherkov qo‘ng‘iroqchisining qizini sevib qolgandi. Qizning otasi boshqa dindagi kuyovga rozi bo‘lmagach, u 1970-yilda xristianlikni qabul qilgandi. Keyinchalik qaynotasi o‘rniga qo‘ng‘iroqchi bo‘lib, cherkovdagi yumushlarni ham bajargandi.
Kampir hushidan ketib yiqildi. Qorako‘z Qumrini uyg‘otib, onasi yoniga boshladi. Qizi unga yordam berdi. Tongda Abdumalik akasini shaharga olib ketdi. Qumri akasining cho‘qinganini ko‘rdi, chamadonidan Injil topdi. Ona esa ibodatida o‘g‘lining nomini tilga olmadi.
U Bo‘rixonni kuzatishga bormadi, uyiga qaytib kelmasligini aytdi. O‘g‘li otasini ham so‘ramaganidan kuyindi. Yolg‘iz qolgach, uning bolalik kiyimlarini yoqdi. Qaytib kelgan Qumri kul ichidagi tugmalardan nima bo‘lganini bildi. Kampir ko‘ksini muz bosganini aytib, yana hushidan ketdi.
Haj xushxabari, vasiyat va Saodat ayaning vafoti
Shu payt mahalla imomi bilan mutavalli kirib, Saodat aya nomidan bajarilgan haj qabul bo‘lganini bildirishdi. Kampir arang shukr qildi. Qumri onasi shu kun uchun saqlagan to‘nlarni mehmonlarga kiydirdi. Xushxabardan keyin kampir ikki kun yotib, biroz o‘ziga keldi va farzandlarini vasiyat qilishga chaqirdi.
U Abdumalikka bosh bo‘lishni topshirdi, Qumrini yolg‘izlatmaslikni so‘radi. Nevarasi Abdunabini shu hovlida uylantirishni buyurdi.
Hovlini unga qoldirib, kelin bilan Qumri yonida yashashini istadi. To‘y uchun yilini kutmaslikni aytdi. Marosimlarga pul tayyorlab qo‘yganini bildirib, ziragi va oyoq kiyimlarini jasadini yuvadigan ayolga berishni tayinladi. Oxirida qoshiga o‘sma qo‘yishni so‘rab jilmaydi va shu holicha jon berdi. Unga Hoji ona deb janoza o‘qildi. Qorako‘z qabristonga ergashmasligi uchun qo‘shninikiga qamab qo‘yildi. Qirqidan keyin odamlar siyraklashib, hovlida Qumri bilan Qorako‘z mung‘ayib qolishdi.
Qorako‘zning buvisini izlashi va magnitofon ovozi ostidagi o‘limi
Ilgari itni yoqtirmagan Qumri endi uni silab, u bilan birga yig‘ladi. Qorako‘z har tong kampirning bolalarinikidan egasini izlab, charchab qaytdi. Bir kuni kenja qizinikida nevarasi yozib olgan kampir ovozini eshitdi. Zinadan otilib chiqib, eshikni timdaladi, pastga tushib yana akilladi. Magnitofondan Saodat ayaning uni erkalab koyigan ovozi kelardi. Kechagi to‘ydan keyin uyqusi qonmagan qo‘shnilar bezovta bo‘lib, itni quturgan deb o‘ylashdi. To‘rtinchi qavatdan kimdir o‘q uzdi. Qorako‘z ovoz kelayotgan boloxona tomon yuzlangancha o‘ldi. Magnitofonda esa kampirning uni chaqirib, hazillashgan ovozi davom etdi.