Oʻgʻri (Qahhor)
Mazmunning bo‘limlarga bo‘linishi shartli.
Tongda o‘g‘irlangan ho‘kiz va ellikboshining yordam va’dasi
Hozirgi O‘zbekiston hududidagi qishloqda, taxminan chor Rossiyasi hukmronligi davrida, tong qorong‘isida Qobil boboning kampiri xamir qilish uchun turib, ho‘kizdan xabar oldi.
Og‘ilning ko‘cha tomonidagi devori teshilib, oilaning yagona ola ho‘kizi o‘g‘irlangan edi. Kampirning dodiga qo‘shnilar yig‘ildi. Chol yalang bosh, yalang oyoq holda og‘il yonida titrab turdi. Yangi ho‘kiz olish uchun uzoq vaqt tejash kerak edi.
Qo‘shnisi — burunsiz ellikboshi kelib, devordagi teshikni, ho‘kiz bog‘langan ustunni tekshirdi, uni qimirlatib ko‘rdi.
U ho‘kiz albatta topilishini aytdi. Chol umidlanib yig‘ladi, kampir esa uni duo qildi. Odamlar o‘g‘ri haqida bahslashib tarqaldi. Ellikboshining va’dasiga ishongan Qobil bobo hamyonidagi bor pulini unga berdi. U esa darhol yuqoridagi amaldorga xabar berish uchun ketdi.
Amin huzuridagi kamsitilish va azayimxonga berilgan taomlar
Kechqurun chol-kampir navbatdagi xarajatni oxirgisi deb o‘ylab, pulni ayamaslikka kelishdi. Qobil bobo aminning oldiga bordi. Amin uning dardini tinglash o‘rniga kekirib kuldi, yo‘qolgan hayvonni avval sigir deb so‘radi.
Chol hayvonning ho‘kizligini tushuntirdi, ammo amin uni masxara qilishda davom etdi:
— Ho‘kizmi?.. Ho‘kiz ekan-da! Himm... Ola ho‘kiz? Tavba!..
— Bori-yo‘g‘im shu bitta ho‘kiz edi...
Amin chinchalog‘ini ikkinchi bo‘g‘inigacha burniga tiqib kuldi.
Amin ho‘kizning o‘zi qaytishini gapirib, keyin qidirish uchun suyunchi so‘radi. Chol pul uzatdi. Amin pristavga xabar berishini aytdi. Bir hafta o‘tdi, lekin ho‘kizdan darak bo‘lmadi.
Shu orada kampir duo bilan mushkulni ochishiga ishongan azayimxonga qatnadi.
Unga yarim qop jiyda, uch yelpish tovoq jo‘xori va ikki kalava ip eltdi, ammo natija chiqmadi.
Pristavga tortiq bilan borish va yana ellikboshiga qaytarilish
Sakkizinchi kuni Qobil bobo yana aminga bordi. Amin unga ho‘kizni uyigacha yetkazib berishlarini kutmasdan, o‘zi arz qilishini buyurdi. Chol do‘stlari bilan pristavga puldan tashqari qanday tortiq olib borishni maslahatlashdi.
Chol o‘zidan uchta tovuq chiqardi, ulardan biri tuxum bosayotgan edi. Qo‘ni-qo‘shni va yaqinlari yuzta tuxum yig‘ib berdi. Biroq bu tortiqlar bilan u tarjimondan nariga o‘tolmadi. Tilmoch ularni olib, pristavga yaxshilab tushuntirishga va’da berdi.
Cholning avval butun vujudi bo‘shashdi, keyin jahli chiqdi, lekin amaldorga qarshi biror gap aytolmadi. Pristav ham bir kulangir, bir farangi tovuq va uch so‘m pul oldi. Shundan so‘ng ishni yuqoriga yubormay, cholni aminga qaytardi. Amin esa ellikboshiga borishni buyurdi. Qobil bobo tortiq va pul sarflaganiga qaramay, ho‘kizini topolmadi va yana qo‘shnisiga bordi.
Ellikboshining soxta achinishi va paxtafurushning shartli yordami
Ellikboshi endi tajanglik qilib, kimdan gumoni borligini so‘radi. O‘g‘rini bilmasligini, ho‘kiz allaqachon so‘yilgan bo‘lishi mumkinligini aytdi. Terisini izlab ko‘nchilikka borishni maslahat berdi, lekin u ham charm yoki kavushga aylangan bo‘lishi mumkinligini qo‘shdi. Qobil bobo ahvoli og‘irlashganini aytib yig‘ladi. Ellikboshi esa bitta ho‘kiz uchun bunchalik kuyinmaslikka undadi.
U qarindoshidan ho‘kiz olib berishni va’da qildi. Ertasiga cholni qaynatasi Egamberdi paxtafurushning oldiga boshlab bordi.
Savdogar cholga achinib, yerini haydash uchun yordam berdi, ammo qo‘ygan shartining mazmuni ochilmadi:
Paxtafurush cholning holiga ko‘p achindi va yerini haydab olgani bitta emas, ikkita ho‘kiz berdi, lekin "kichkinagina" sharti bor. Bu shart kuzda ma’lum bo‘ladi.