Bemor (Qahhor)
Bo‘limlarga bo‘lish tahririyat tomonidan amalga oshirilgan.
Xotining kasalligi va samara bermagan davolar
Turkistondagi shaharlardan birida, taxminan chor Rossiyasi hukmronligi davrida, Sotiboldining xotini kasal bo‘lib qoldi.
Sotiboldi avval xotinini o‘qitdi, ammo bu yordam bermadi. Keyin uni tabibga ko‘rsatdi. Tabib bemordan qon oldi. Shundan so‘ng ayolning ko‘zi tinib, boshi aylanadigan bo‘lib qoldi. Baxshi ham o‘qib ko‘rdi, lekin kasal tuzalmadi. Bular bilan cheklanmay, yana bir xotinni chaqirishdi. Keyingi muolaja ham pul evaziga qilindi:
Allaqanday bir xotin kelib, tolning xipchini bilan savaladi, tovuq so‘yib qonladi. Bularning hammasi, albatta, pul bilan bo‘ladi. Bunday vaqtlarda yo‘g‘on cho‘ziladi, ingichka uziladi.
Muolajalarning barchasi pulga tushdi, lekin bemorning ahvoli yaxshilanmadi.
Doktorxona haqidagi tasavvurlar va xo‘jayinidan yordam so‘rash
Shaharda bitta doktorxona bor edi. Sotiboldi uni bog‘dagi daraxtlar orasida turgan baland oq bino sifatida bilardi. Kulrang eshigining shisha tutqichi va qo‘ng‘iroq tugmasi bor edi. Doktorxona deganda uning ko‘z oldiga izvosh bilan podsho suratli yigirma besh so‘mlik pul kelardi. Xo‘jayini Abdug‘aniboy chigit po‘chog‘i va kunjara sotardi.
Boy qoplar tagida qolib o‘lishiga oz qolganida ham bu yerga emas, hozirgi Farg‘onaga borgandi. Xotini og‘irlashgan Sotiboldi boyga arz qildi, ammo nima so‘rashini aniq bilmasdi. Boy achindi, lekin avliyolarga atab biror narsa berganmi, deb so‘radi.
Savat to‘qib tirikchilik qilish va qizchaning sahar duosi
Sotiboldi xotinining yonidan uzoqlasha olmagani uchun uyda pul topish yo‘lini izladi. U turli savatchalar to‘qishni o‘rganib, ertadan kechgacha oftob tushgan joyda novdalar orasida ishladi. To‘rt yashar qizchasi esa onasining yonida o‘tirardi.
Qizcha qo‘lidagi ro‘molcha bilan onasining yuzidan pashshalarni haydardi. Ba’zan u ro‘molchasini ushlagancha mukka tushib uxlab qolardi. Faqat pashshalarning g‘ing‘illashi, bemorning ingrashi va uzoq-yaqindan sadaqa so‘ragan gadoyning ovozi eshitilardi.
Bir kecha bemor juda qiynaldi. Xotini har ingraganda Sotiboldi talvasaga tushdi va qo‘shni kampirni chaqirdi.
Kampir ayolning to‘zigan sochlarini tuzatdi, uni silab-siypadi, so‘ng yoniga o‘tirib yig‘ladi. U begunoh bolaning sahardagi duosi qabul bo‘lishini aytib, qizchani uyg‘otishni buyurdi. Qizcha shunday duo qildi:
Bola anchagacha uyqu g‘ashligi bilan yig‘ladi. Keyin otasining g‘azabidan, onasining ahvolidan qo‘rkib, kampir o‘rgatgancha duo qildi:
- Xudoyo ayamdi daydiga davo beygin...
«Chilyosin»dan keyingi umid va bemorning o‘limi
Bemorning ahvoli kundan kunga og‘irlashib, oxiri o‘lim yoqasiga keldi. Sotiboldi keyin armon qilib qolmaslik uchun chilyosin deb atalgan diniy o‘qish marosimini ham qildirishga qaror qildi. Buning uchun yana pul kerak bo‘ldi. U o‘zi to‘qigan savatlarni ulgurji sotib oladigan baqqoldan qarz so‘radi.
Baqqoldan yigirma tanga qarz olib, marosimni o‘tkazdi. Shundan keyin xotini bir oz tetiklashganday bo‘ldi. O‘sha kechasi ayol hatto ko‘zlarini ochib, qizchasini yoniga tortdi. U eri bilan pichirlab gaplashdi va qizining saharlari qilgan duosi qabul bo‘lganini aytdi. O‘zini endi tuzuk his qilayotganini bildirib, qizini saharda uyg‘otmaslikni so‘radi. Ona qizining uyqusi yana buzilishini istamadi.
Ayol shu gaplardan keyin yana ko‘zini yumdi. Ammo u qaytib ko‘zini ochmadi va saharga borib jon berdi. Sotiboldi qizchasini o‘lgan onasining yonidan olib, boshqa joyga yotqizmoqchi bo‘ldi. Qizcha uyg‘onganida hali ko‘zlarini ochmagan edi. U har sahar aytishga odatlangan duosini yana takrorladi:
Sotiboldi qizchasini o‘lik yonidan olib, boshqa yoqqa yotqizayotganda qizcha uyg‘ondi va ko‘zini ochmasdan odatdagicha duo qildi:
- Xudoyo ayamdi daydiga davo beygin....