Anor (Qahhor)
Mazmunning bo‘limlarga bo‘linishi shartli.
Asal olib kelish va uyda boshlangan janjal
O‘rta Osiyodagi oddiy hovlida, taxminan, inqilobdan oldingi davrda Turobjon uyiga shoshilib kirganida yangi yaktagining yengi eshik ilgagiga ilinib yirtildi.
Jo‘xori tuyayotgan homilador xotini erining qo‘lidagi tugunchani ko‘rib, uning oldiga yugurdi.
Shoshilganidan keli ag‘darilib, chala tuyilgan jo‘xori yerga to‘kildi. Turobjon tugunchani yashirib, xotinini erkalatib gapirtirdi, keyin unga berdi. Xotini uni eshik oldida ochdi, ammo ichidagini ko‘rib ko‘ziga yosh oldi. Tugunchada anor emas, asalari uyasi bor edi. Eri asal oqishini ko‘rsatib, mumini ham chaynash mumkinligini tushuntirdi, lekin xotini jim qoldi.
Kambag‘allik, anor orzusi va alamli so‘zlar
Xotini yig‘lab, nega boshqalar kabi arzon narsalarni emas, anorni xohlab qolganidan nolidi. Turobjon yirtiq yengiga qarab achindi va xotinini istagini me’yorida tutishga undadi. U anorning qimmatligini, oyligi esa juda ozligini aytdi:
— Anor, anor... Bir qadoq anor falon pul bo‘lsa! Saharimardondan suv tashib, o‘tin yorib, o‘t yoqib bir oyda oladiganim o‘n sakkiz tanga pul. Akam bo‘lmasa, ukam bo‘lmasa...
Xotini anorni shunchaki havas uchun so‘ramaganini bildirdi. Turobjon esa pulni qayerdan topishini bilmay, achchiq gapirdi. Xotini ovqat tayyorladi. Qoraygan jo‘xori go‘jasidan eri ikki kosa ichdi, u esa bir kosani ham tugatolmadi. Erining norozi qarashidan keyin o‘zini majburlab yedi, ammo tashqariga chiqib qayt qilgach, rangi o‘zgargan holda qaytdi. Keyin asalga ketgan pulga anor olsa bo‘lishini aytdi. Bu gapdan Turobjonning jahli chiqib, xotinini qattiq qarg‘adi. Uning ahvolini ko‘rgach, darhol yumshadi, biroq g‘ururi sabab boshini silab, kechirim so‘ray olmadi.
Asalning kelib chiqishi va er-xotin orasidagi sovuqlik
Turobjon asalni sotib olmaganini, uni xo‘jayinidan olganini tushuntirdi.
Xo‘jayiniga bir tanishi asal sovg‘a qilgan, u esa xotinini xursand qilish uchun ozgina so‘rab olgan edi. U asalni umrida faqat bir marta tatib ko‘rganini ham aytdi. Biroq xotini uning izohlarini aniq anglamadi. Uch yillik turmushida erining gaplari unga bir xil g‘uldirashdek tuyulgan, hozir esa faqat qarg‘ishi qulog‘ida qolgan edi. Xotini uchun eri yagona suyanch, anor esa yagona orzu edi. U uyga kirib, darcha yonida tizzasiga bosh qo‘yib o‘tirdi. Turobjon keyinroq uning yoniga keldi. Xira chiroq yonib turdi, er-xotin gaplashmay osmonga qarashdi.
Mushak to‘yi, anorzor xayoli va kuchaygan janjal
Osmonda mushak yorilgach, Turobjon uni Mullajon qozi bog‘idagi beshik to‘yida otishayotganini aytdi.
Xotini bog‘ni ko‘rmagan bo‘lsa ham, unda choynakday anorlar osilib turganini tasavvur qildi. Keyin yaktagini yechib, yirtilgan yengini tikishni buyurdi. Xotini keyinroq tikishini aytganida, Turobjon jahli chiqib, kambag‘al ro‘zg‘orda hamma narsadan ranjish qiyinligini aytdi. Ayol kambag‘allikdan nolidi, eri esa buni o‘ziga ta’na deb tushundi. U uylanishda kambag‘alligini yashirmaganini aytib, xotiniga puldor odamga tegishni taklif qildi. Xotini ikki anor uchun uni boshqaga uzatishdan uyalishi kerakligini aytdi. Bu javob Turobjonga qattiq botdi. U anor olib kelganini eslatib, xotinidan buni tan olishni talab qildi.
Zo‘ravonlik, pushaymonlik va anor yuklab qaytish
Xotini rad etgach, Turobjon avvalgi anorni o‘ynashi olib kelganmi, deb so‘radi. Ayol alam bilan buni tasdiqladi. Turobjon uning yelkasiga tepib, uydan chiqib ketdi. Xotini uzoq yig‘ladi, qattiq gapirganidan pushaymon bo‘ldi va erini kutdi. Xo‘roz qichqirgan paytda u qaytdi:
Ko‘cha eshigi ochildi. Xotin to burilib qaraguncha Turobjon katta bir tugunni orqalab kirib keldi. U tugunni uyning o‘rtasiga tashladi. Bir choyshab anor har tomonga yumalab ketdi, bir nechasi obrezga tushdi.
Erining oqarib ketganidan qo‘rqib, xotini yoniga yugurdi va qayerga borgani, nima qilganini so‘radi. Turobjon javob bermadi, faqat titradi.